فعالیت های دفتر

* پاسخگویی به سوالات شرعی و اعتقادی

* مشاوره تخصصی دینی، اعتقادی، فرهنگی و خانواده

* حوزه علمیه تخصصی تبلیغ (سفیران هدایت شیراز)

* محاسبه وجوهات شرعیه

* موسسه و حوزه علمیه حضرت صاحب الزمان (عج)

* ستاد احیاء حوزه علمیه سامرا

شماره حساب ها

حساب سیبا بانک ملی
0104933301008


حساب سپهر بانک صادرات
0103293468008

اوقات شرعی

يكشنبه ٢۶ خرداد ١٣٩٨


آمار بازدید

هم اکنون
1
امروز
18
دیروز
44
این ماه
845
کل
148793

مناسك حج


مقدمه ای در آداب سفر

بازگشت
* مقدمه ای در آداب سفر


مقدّمه‌اي در آداب سفر 

و اكنون مقدّمه‌اي در آداب سفر و روش معاشرت با همسفران و مستحبّات سفر به خصوص  براي آماده شدن جهت تشرّف به آن اماكن مقدّسه را كه بيان آن لازم و ضروري است بيان مي‌كنيم اميد است ان شاء الله تعالي عاملين اين اعمال و واجبات، مأجور و مثاب بوده و سعادت دارين نصيبشان گردد.

امّا اعمالي را كه شايسته است مسافران به خصوص زائران خانه خدا مراعات نموده و انجام دهند عبارتند از:

1ـ اطلاع دادن به برادران ديني و اقوام از مسافرت خود و خداحافظي با آنان، چرا كه پيغمبر اكرم صلي‌الله عليه و آله فرمودند: حقّ مسلمان بر مسلمان آنست كه برادرش را از سفر خود آگاه كند. ليكن بايد دقت نمود هدف از آن حسن شرعي و اخلاقي و اظهار شكر نعمت الهي باشد كه بر او منّت گذارده و او را به اين نعمت عظيم متنعّم و موفّق داشته است نه آنكه خداي نكرده هدف از آن  ذرّه‌اي فخر و مباهات و يا خشنودي از به حساب آمدن از حجّاج بيت الله الحرام و امثال آن باشد چرا كه در روايت يا حديث شريف قدسي آمده است: (خَلِّص العَمَل فاِنَّ النَاقِدَ بَصيرٌ بَصيرٌ) عمل را خالِص كن به درستي كه حسابگر تو دقيق و در كمال بينايي است (و عمل خالص را از ريا تميز مي‌دهد).

و در روايت شريف و مشهور ديگر آمده است كه: عاملين همه در هلاكتند مگر مخلصين و مخلصين هم در خطر عظيم و آزمايش بزرگ و خطرناكي هستند و همواره بكوشند تا به مفاد آيه شريفه: (فَمَنْ كانَ يَرجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ  عَمَلاً صالِحاً و لايُشركْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ اَحَداً)، خصوصاً در اعمال عبادي همچون حج عمل نمايند كه اين معني نسبت به حضرات آقايان روحانيون بسيار دقيق‌تر است خاصّه با ملاحظه‌: (حَسَناتُ الأبْرار سَيِّئاتُ المُقَرَّبين)، و: (ألْحَسَنُ مِنْ كُلٍّ حَسَن وَ مِنْكَ أحْسَن) و

و با اين وجود متذكّر باشند كه اگر هم با بهره مندي از الطاف الهي و بركات ائمه طاهرين عليهم ‌السلام، مراسم عبادي حج آنها بأحسن وجه كامل و قبول شد، نمي‌توانند سعادت خود را كامل بدانند، بلكه همانطور كه خداوند فرموده است: (إنّ الانسان لَفي خُسر الاّ الذين آمَنوا و عملوا الصالحات)، و: (لَقَد خَلَقنَا الانسانَ في أحسن تَقويم ثمّ رَدَدناهُ أسفل سافلين*الاّ الذين آمنوا و عملوا الصالحات)، و آيات و رواياتي از اين قبيل، سلامت دين هم مانند سلامت بدن، متوقف بر سلامت تمام اعضاء و مسائل و انجام تمام وظايف و اعمال ديني دانسته و تنها تمام بودن يك عمل و دو عمل آن هم نه هميشه بلكه فقط در حج و ماه مبارك رمضان، يا سفر زيارتي و امثال آن، كافي نيست، بلكه نيكو آن است كه اين اعمال و سفرها انسان را به كمال پاكي و نورانيّت برساند.

و با اين وجود متذكّر باشند كه اگر هم با بهره مندي از الطاف الهي و بركات ائمه طاهرين عليهم ‌السلام، مراسم عبادي حج آنها بأحسن وجه كامل و قبول شد، نمي‌توانند سعادت خود را كامل بدانند، بلكه همانطور كه خداوند فرموده است: (إنّ الانسان لَفي خُسر الاّ الذين آمَنوا و عملوا الصالحات)، و: (لَقَد خَلَقنَا الانسانَ في أحسن تَقويم ثمّ رَدَدناهُ أسفل سافلين*الاّ الذين آمنوا و عملوا الصالحات)، و آيات و رواياتي از اين قبيل، سلامت دين هم مانند سلامت بدن، متوقف بر سلامت تمام اعضاء و مسائل و انجام تمام وظايف و اعمال ديني دانسته و تنها تمام بودن يك عمل و دو عمل آن هم نه هميشه بلكه فقط در حج و ماه مبارك رمضان، يا سفر زيارتي و امثال آن، كافي نيست، بلكه نيكو آن است كه اين اعمال و سفرها انسان را به كمال پاكي و نورانيّت برساند.

  ديگر آنكه مسافران خاصّه حجّاج محترم بيت الله الحرام آنچه بر ذمّه‌ آنان است از حقّ الله و حقّ الناس بايد آنرا قبل از سفر حج پرداخت نموده و تسويه نمايند خصوصاً مبلغي را كه براي سفر حج كنار گذاشته اند بايد خمس آن داده شده و پول طاهر بوده و از راه حلال بدست آمده باشد تا حجّشان مورد قبول واقع شود، زيرا اگر انسان ذمّه‌ او مشغول به حق الله ـ مانند عبادات و خمس و زكات ـ يا حق الناس باشد هرچند مقدار مصارف حج او پاك باشد و متعلق به حق كسي نباشد ليكن بنابر نظر بسياري بلكه اكثر متأخّرين، از نظر ظاهري حج او صحيح بوده و باطل نيست و فقط معصيت كار است لكن عمل او قبول عند الله نمي‌باشد زيرا كه خداوند فقط از متّقين قبول مي‌فرمايد و بلكه در برخي از موارد صحت آن هم مشكل است.

3ـ ديگر اينكه از آداب سفر وصيت كردن است و اگر چه اين عمل هميشه مستحب است ـ بلكه در روايات وارد شده كه بر هر مؤمني لازم است شب هنگام وصيتنامه را زير سر خود  قرار دهد ـ لكن بر وصيت كردن در سفر حج تأكيد بيشتري شده و فرقي هم بين سفرهاي سابق و فعلي نیست چه آنكه خطرات و تصادفات اگر به مراتب بيشتر از سابق نباشد كمتر نيست. و در روايت وارد شده است: (من ماتَ بلا وصيّة مات ميتة الجاهليّة) هر كس بدون وصيت بميرد، مردن او مردن زمان جاهليت كه با اعتقاد به بت‌پرستي و بدون ايمان بوده مي باشد. لذا بر حجاج لازم است به عنوان مستحب مؤكّد كه قبل از سفر حج ، وصيت نامه خود را تنظيم نمايند.

3- فراگرفتن مسائل حج و قرائت نماز و تلبيه گفتن به وجه أحسن يكي از اموري است كه بر هر حاجي لازم است و اگرچه نسبت به نماز، اختصاصي به زمان حج ندارد لكن چون وقت آن مضيّق است و بعداً قابل تدارك نيست لذا توجه به آن بسيار مهم است و چه بسا با اندك سهل انگاري در ياد گرفتن مسائل و ندانستن آنها، حج شخص دچار مشكل گرديده و يا باطل گردد.

4ـ حسن خلق داشتن با همراهان و مزاح نمودن با آنان (البته در حدّ مناسب و شرعي) و فروبردن خشم و بردباري نمودن در مقابل كاستيها و دريغ نداشتن از بذل مال و خدمت كردن به ساير همراهان، و در روايت وارد شده است كه: از مروّت و جوانمردي در سفر، بخشيدن توشه و خوش خويي و مزاح كردن در غير معصيت است، خصوصاً در سفر حج كه سفري نسبتاً طولاني و طاقت فرسا است، بديهي است رعايت اين امور قطعاً سختيهاي سفر را آسان مي نمايد.

5ـ سعي نمايند كه نمونه كاملي از اخلاق پسنديده و ملكات كامله باشند و اعمال و رفتاري كه موجب اختلاف و تفرقه واقع مي‌‌شوند را انجام ندهند.

6ـ زماني كه اراده سفر نمودند آداب و دعاهايي كه وارد شده است را انجام دهند كه ذيلاً به مختصري از اين آداب اشاره مي نماييم:

آمده است كه چون اراده سفر نمودي به آنچه كه حضرت امام محمد باقر عليه‌السلام عمل مي‌نمودند عمل نما كه آن حضرت عائله خود را يك جا جمع مي‌كردند و مي‌فرمودند كه اين دعا را قرائت كنند:

أللّهُمَّ إنّي اَستَودِعُكَ الغَداةُ نَفْسي وَ مَالِي وَ أهْلي وَ وُلْدي، الشّاهِدَ مِنّا وَ الغائِبَ. اَللّهُمَّ احْفَظْنا وَ احْفَظْ عَلينا. اللّهُمَّ اجْعَلْنا في جَوارِِكَ. اَللّهُمَ لاتَسْلُبْنا نِعْمَتَكَ وَ لاتُغيِّر لَنَا مِنْ عافِيَتِكَ وَ فَضلِكَ.

و بهتر است كه پس از وداع با اهل و عيال خود بر در خانه بايستد و تسبيح حضرت زهرا سلام الله عليها را بگويد و سوره حمد را از پيش رو و از جانب راست و از جانب چپ بخواند و نيز آية‌الكرسي را به سه طرف بخواند و سپس بگويد: اَللّهُمَّ اِلَيكَ وَجَّهتُ وَ خَلَّفتُ أهْلي وَ مالِي وَ ماخَوَّلْتَني وَ قَدْ‌وَثِقْتُ بِكَ، فَلاتُخَيِّبني يَا مَنْ لايُخَيِّبُ مَنْ أَرادَهُ وَ لايُضَيِّع مَن حَفِظَهُ. أللُّهُمَّ صَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ وَ آلِه وَ احْفَظْني فيما غِبْتُ عَنْهُ وَ لاتَكِلْني إلي نَفْسي يا أَرحَمَ الرّاحِمينْ.

 و تفصيلات و دعاها و آداب ديگري هم هست كه طالبين به كتب مفصّله رجوع كنند.

و اگر بر مقداري از تربت حضرت سيدالشهداء عليه‌السلام سه مرتبه دعا بخواند به دعايي كه خواندن آن به هنگام خواب مستحب است و پس از آن تربت را بوسيده و به چشم خود بگذارد و بگويد: (األلّّهُمَّ اِنّي أَسْئَلُكَ بِحَقِّ هذِهِ التُربَةِ وَ بِحَقِّ صاحِبِها وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ أَبيه و اُمِّه وَ أخيهِ وَ بِحَقِّ وُلْدِهِ الطَّاهرين، إجْعَلْها شِفَاءاً مِنْ كُلّ داءٍ وَ أماناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍِ وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ سُوءٍ) و آن را در جيب خود بگذارد، تا آخر سفر در امان خداوند است. البته اگر در سفر حج به جهت تقيه موجب نگراني  شود، انجام ندادن آن بهتر است و يا اينكه آنرا به صورتي انجام دهد كه موجب ايراد و نگراني واقع نگردد.

 و نيز هنگام سوار شدن بر محمل و يا هر وسيله‌ي سواري از جمله هواپيما و مانند آن مستحب است كه بگويد: اَلحَمْدُ لِلّهِ الَّذّي هَدانا لِلإسْلامِ وَ عَلَّمَنا الْقُرآنَ وَ مَنَّ عَلَيْنا بِمُحَمَّدٍ صَلَّي اللهُ عَلَيه و آلِهِ. سُبحانَ اللهِ. بِسْمِ اللهِ و لاَ حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللهِ. ألحَمدُ لِلّهِ الَّذي هَدَانا لِهَذا وَ مَا كُنَّا لِنَهْتَديَ لَولاَ أنْ هَدانَا اللهُ لَقَدْجَائَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالحَقِّ وَ نُودوا أنْ تِلْكُمُ الجَنَّةَ. سُبْحَانَ الَّذي سَخَّر لَنا هَذا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِِنِينَ وَ إنّا إلي رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ. كه خواندن آن موجب حفظ خود شخص و وسيله‌ سواري اوست.

و البته دعاها و آداب مفصل‌تر از موارد مذكور هم ذكر شده كه براي سهولت به همين مقدار اكتفا نموديم.

البته مهمتر از تمام اعمال و ادعيه، توجه به اين نكته است كه حضرت قسم به ذات الهي مي‌خورند كه حضرت صاحب الامر ارواحنا فداه، همه ساله در مراسم حج شركت جسته و مردم را مي‌بينند و آنها را مي‌شناسند ولي مردم ايشان را نمي‌شناسند، و لذا درك حضور آن وجود ذي جود در مراسم حج، قطعاً حال و هواي معنوي خوشي را به انسان خواهد داد كه وصف ناپذير خواهد بود.

و امّا نكته‌ا‌ي كه بيان آن از اهميت خاصي برخوردار است آن است كه بدانيم سفر حج، سفري است كه عمده و اساس آن گذشتن انسان از دنيا و متعلقات آن است و آنكه حج خود تعيين مسيري است براي سفر آخرت كه هرچه انسان ساده‌تر و سبك‌تر باشد رسيدن به مقصد براي انسان آسانتر مي شود. و از سادگي و كيفيت خانه خداوند ـ همانطور كه حضرت اميرالمؤمنين عليه‌السلام نيز در نهج البلاغه فرمودند: اگر خداوند مي خواست مي‌توانست خانه خود را از انواع احجار و جواهرات ثمينه مانند دُرّ و ياقوت و امثال آن قرار بدهد كه آن هم نسبت به عظمت آن ذات مقدّس اندك بود ليكن بناي آنرا از ساده‌ترين سنگ‌ها قرار داد و به مردم نيز دستور داد تا با ظاهر و لباس ساده، اعمال حج را بجاآورند ـ بدانند که نبايد اين سادگي و بي‌آلايشي و جهات معنوي را با خريدن سوغاتي‌هاي فراوان و ذخائر بي‌شمار از بين ببرند بلكه مناسب و شايسته آن است كه حتي سوغاتي‌هاي اين سفر مبارك هم مانند خودش ساده و بي‌آلايش بوده باشد.

و با اميد به اينكه ضمن انجام مراسم حج ابراهيمي، اين سفر پرفيض را با استعانت از درگاه خداوند متعال آغاز نماييد به بيان مناسك و احكام حج مي پردازيم.