فعالیت های دفتر

* پاسخگویی به سوالات شرعی و اعتقادی

* مشاوره تخصصی دینی، اعتقادی، فرهنگی و خانواده

* حوزه علمیه تخصصی تبلیغ (سفیران هدایت شیراز)

* محاسبه وجوهات شرعیه

* موسسه و حوزه علمیه حضرت صاحب الزمان (عج)

* ستاد احیاء حوزه علمیه سامرا

شماره حساب ها

حساب سیبا بانک ملی
0104933301008


حساب سپهر بانک صادرات
0103293468008

اوقات شرعی

پنجشنبه ٣١ مرداد ١٣٩٨


آمار بازدید

هم اکنون
1
امروز
5
دیروز
3
این ماه
530
کل
150356

زندگینامه


حضرت آیت الله العظمی سید محمد باقر شیرازی


(مّد ظّله العالی)

  • پیشگفتار

    قال الله تبارک و تعالی: ((فضّل الله المجاهدین علی القاعدین اجراٌ عظیماً))
    بی شک نگرش در زندگی علماء اعلام و بزرگان، همواره و در طول تاریخ، توانسته است چراغی برای هدایت نسلها بوده و تلاشهای بی وقفه آنان در راه اعتلای کلمه حق، نیز بر کسی پوشیده نیست چرا که این عالمان و بزرگان بودند که به پیروی از اولیاء و ائمه معصومین خود، پاسداری از دین و مکتب و شریعت را در حساستیرین مقاطع تاریخی با وجود همه سختیها و مشکلات، به عهده گرفته و در این راه از شهادت، اسارت و رشادت بی وقفه نهراسیده، تنها رضای الهی و خوشنودی اهل بیت (علیهم السلام) را سرلوحه زندگی و رنجها و تَعَب های خود قرار داده و می دهند.

    در این میان بزرگانی بوده اند که توفیقات الهی در ابعاد مختلف دینی، تقوی، علم، سیاست، ذکاوت و هوشمندی به شکل فوق العاده و مضاعفی مشمول حال ایشان گردیده و به این سبب توانسته اند راهبران و راهنمایان خوبی برای دیگران باشند که خوشبختانه در طول تاریخ همواره شاهد حضور این عالمان و پارسایان بوده و هستیم.

    از جمله این بزرگان می توان به حضرت آیت الله العظمی آقای حاج سید محمّد باقر شیرازی (مدّ ظلّه ) اشاره نمود که هم در خانواده ای عالم پرور متولد گردیدند و هم ابعاد مختلف را با هم و یکجا جمع نمودند بطوری که علاوه بر کسب مراتب فوق، با ارائه نظریاتی نوین در عرصه های مختلف فقهی و علم روز، همواره مورد توجه خاص و عام بوده و در امور بسیاری، بزرگان و اساتید تحت تأثیرات نظرات ایشان، فتاوی و نظریات علمی و فقهی خود را تغییرداده اند. به همین منظور مناسب دیدیم تا لمعاتی از زندگی پربار و سراسر تلاش و مبارزه معظّم له را باستحضار برسانیم، باشد تا راهنمای مفیدی برای رهپویان طریق هدایت و سعادت قرار گیرد .



  • تولد تا اجتهاد

    حضرت آیت الله العظمی آقای حاج سید محمد باقر موسوی شیرازی(مدّ ظلّه) در غّره ماه رجب المرّجب1350 هجری قمری همزمان با ولادت با سعادت حضرت باقر العلوم امام محمّد باقر(علیه السلام) در شهر شیراز و در خانواده ای متدیّن و عالم پرور که در عصر خود شهره خاص و عام بود، دیده به جهان گشودند.

    والد معظّم ایشان مرجع عالیقدر جهان تشیّع مرحوم آیت الله العظمی حاج سید عبدالله طاهری1 شیرازی (قده) که از دیر باز در شمار علمای مشهور عصرو مِصر خود بودند ـ (که البته عظمت و تلاشهای بی وقفه ایشان در پاسداری از دین و مکتب از گذشته های دور در شهرهای شیراز و نجف، و اخیراً در شهر مقدس مشهد خصوصاً همزمان با مبارزات بی امان بر علیه شاه ملعون، و در وقایع پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ـ به گونه ای که حسینیه آن فقید سعید اصلی ترین پایگاه تجمّعات و تصمیمات انقلاب اسلامی بود ـ بر کسی پوشیده نیست که در بخش فعالیتها و مبارزات سیاسی فرزند گرامیشان شرح آن به تفصیل بیان می گردد ان شاءالله)

    از همان اوان کودکی با نبوغ و استعداد خاصی که در معظّم له احساس نمودند عنایت ویژه ای به ایشان داشته و در تربیت اخلاقی و علمی معظـّم له تلاش مضاعفی مبذول داشتند به طوری که از همان سالهای اول عمر خویش مراتب ویژه ای را در بین خاص و عام و بیت والد معزّزشان احراز نمودند.

    در کنار کسب مراتب عالیه اخلاقی، اشتیاق سرشار به فراگیری علوم مختلف از یکسو، و هوش واستعداد و نبوغ ذاتی از سوی دیگر، موجب شد تا معظّم له در هر مرتبه از مدارج علمی، گوی سبقت را از همدوره ای های خودگرفته و همواره مورد تحسین و تمجید علمی و درسی همگان واقع گردند تا جایی که والد معظمّشان درباره ایشان می فرمودند: ((فرزندم سیّد محمّد باقر ازهمان ابتدای عمر به مرتبه عالیه اجتهاد نائل آمد)). و سایر اساتید معظّم له نیز اذعان داشتند که ایشان در بسیاری از مباحث اصولی و فقهی حتی از بسیاری از مراجع بنام زمان خویش در نجف اشرف، از دقت بیشتری برخوردار بوده، حوزه علمیه نجف اشرف به چنین فقیه ژرف اندیشی افتخار و مباهات می نموده است تا جایی که در سنین اول عمر ـ و در سن بیست سالگی ـ به رتبه عالیه اجتهاد نائل گردیده و مرتبه علمی ایشان مورد تأیید مراجع عظام تقلید وقت واقع گردید.


    1- بیت معزّز آیت الله العظمی شیرازی از قدیم الایام در استان فارس و شهر شیراز با عنوان خانوادگی طاهری معروف و مشهورند.



  • اساتید معظّم له

    معظّم له پس از گذراندن دوره های مقدماتی و سطوح مختلف، در بحث خارج فقه و اصول ـ که مقدمه وصول به مرتبه عالیه اجتهاد است ـ به اساتید محدودی اکتفا ننموده و همزمان با نظرات فقهی بزرگان و اساتید مختلفی آشنا شده و در مسیر کسب دانش و معرفت، بیش از پیش از مشعلهای فروزان فقاهت و تقوای عصر خود بهره مند گردیدند که به مُعظم ایشان اشاره میگردد:

    1- والد معظّم ایشان مرحوم آیت الله العظمی حاج سید عبد الله شیرازی قدّس سرّه الشریف .

    2- مرحوم آیت الله العظمی حاج شیخ عبد الحسین رشتی قدّس سرّه الشریف .

    3- مرحوم آیت الله العظمی حاج سید جمال گلپایگانی قدّس سرّه الشریف .

    4- مرحوم آیت الله العظمی حاج سید محمود شاهرودی قدّس سرّه الشریف .

    5- مرحوم آیت الله العظمی حاج سید ابو القاسم خویی قدّس سرّه الشریف .

    6-مرحوم آیت الله العظمی حاج سید ابوالحسن بجنوردی قدّس سرّه الشریف .

    و اساتید و بزرگان دیگری همچون مرحوم آیت الله العظمی امام خمینی قدّس سرّه الشریف . که معظّم له گهگاهی در ابعاد مختلف علمی، دینی و اخلاقی، بهره های فراوانی را از آن بزرگواران برده، و نقش بسزایی را در تربیت علمی و اخلاقی ایشان داشتند.



  • چهره ای سیاسی و اجتماعی

    یکی دیگر از ممّیزات معظّم له، شجاعت بی حدّ و حصر ایشان در دفاع از مکتب پربار تشیّع علوی و صیانت از حوزه های علمیه، خصوصاً علماء و طلاب آن می باشد که در هر زمان آن را از اهمّ واجبات شرعی خود فرض نموده و در این راه نیز از هرگونه سعی و تلاشی دریغ نورزیده و مشکلات و تبعات آن را به جان خریده اند.

    ایشان که علاوه بر دارا بودن مزایای علمی، در تحوّلات سیاسی و اجتماعی عراق و ایران دارای نقشهای ارزنده ای بوده و در عین حال برای والد معظّم خویش نیز معین فکری مورد قبولی بشمار می رفتند و قسمت مهمی از روابط والد معظّم خویش با مراجع عظام تقلید وقت به خصوص رهبر کبیرانقلاب اسلامی امام خمینی(قده) را به عهده داشتند.2 و از آن جمله می توان به مقابله ایشان با نقشه منزوی ساختن مرحوم آیت الله العظمی حکیم توسط رژیم بعث عراق به منظور تضعیف کیان شیعه و صیانت علماء اعلام، اشاره کرد که با جدّیت تمام، مراجع وقت را پس از دیدار و ملاقات معظّم له و والد معظمشان ازآن فقید سعید ـ با وجود جوّ خفقان و رعب و وحشت ـ تشجيع به دیدار با آن مرجع عالیقدر در حمایت از مرجعیت شیعه نموده، و نقشه های شوم رژیم تازه به قدرت رسیده منحوس بعث مبني بر منزوي ساختن مرجعيت شيعه را نقش بر آب ساختند.

    و نیز در اقدامی شجاعانه رژیم بعث عراق را به رعایت حال طلاب و فضلای ایرانی مقیم عراق که توسط آن رژیم به طرز بسیار دلخراشی به منظور تسفیر و باز گرداندن به ایران دستگیر و روانه زندانها شده بودند، وادار نمودند، و رژیم بعث آن زمان را به بدتر از سگهای هارون الرشید در عدم رعایت حال پناه آورندگان به مضجع شریف علوی در مقدمه کتاب معروف((صلاة جمعه)) خود تشیبه نمودند. و امثال این موارد که در نهایت منجر به دستگیری و زندانی شدن ایشان در زندانهای مخوف رژیم بعث و روانه شدن ایشان به ایران گردید.

    همچنین علیرغم تأکید علماء و مراجع وقت نجف اشرف(قدس الله اسرارهم الزکیة) بر اقامت معظّم له در عراق (با خروج اعتراض آمیز والد معظّمشان به سوء رفتارهای رژیم بعث عراق با علماء و طلاب نجف) به منظور جانشینی ایشان، با اشاره و تأکید رهبر کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی(قدّس سّره) مبنی بر لزوم همراهی والد معظمّشان در لحظات پرشور مبارزه با رژیم منحوس پهلوی،3 آن مضجع شریف را ترک نموده و در کنار والد معظّم به عنوان معین و امین فکری به مبارزات بی امان در برابر رژیم تا بن دندان مسلح پهلوی ایستادند. و در این راستا حسینیه و بیت والد معظّم خویش را به عنوان اصلی ترین پایگاه انقلاب در شهر مقدس مشهد و استان خراسان درآورده، و به یمن گردآمدن علماء و فضلاءآن روز از جمله رهبر معظّم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای(مّد ظّله العالی)، مرحوم آیت الله میرزا جواد آقای تهرانی، مرحوم آیت الله مروارید و خطیب شهید حجۀ الاسلام و المسلمین هاشمی نژاد ـ قدّس الله اسرارهم الزکیه ـ ( که همگی عنایت ویژه ای به شخص معظّم له داشتند) به گرد مشعل فروزان والد معظّمشان ، هسته مرکزی انقلاب را در آن مکان تشکیل داده و به همراه سایرین، رهبری مبارزه با آن رژیم را عهده دار بوده،

    در مقاطعی از تصمیم گیریها با شجاعت کامل نقش اساسی داشتند که از آن جمله می توان به تحصّن اعتراض آمیز مراجع و علماء در مدرسه علمیّه نوّاب و بیمارستان امام رضا(علیه لسلام) جهت محکوم کردن اعمال دژخیمان رژیم منحوس پهلوی و نیز تجمّع اعتراض آمیز جهت آزادی رهبران مبارزه ازجمله شهید هاشمی نژاد که توسط سران رژیم دستگیر و از سرنوشت ایشان اطلاعی در دست نبود تا آزادی بی قید و شرط ایشان، اشاره نمود . و در آغاز ورود رهبر کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی(قده) و اقامت ایشان در شهر مقدس قم نیز به منظور حمایت ایشان و ریشه های انقلاب، با ابتکاری شایسته جمع کثیری از علماء را به منظور دیدار با ایشان از مشهد مقدس به سمت قم حرکت داده و در این میان والد معظمشان نیز به ملاقات با ایشان پرداختند که این عمل توأم با حرکتهای مشابه در سایر بلاد و نقاط کشور، تأثیر بسزایی در تقویت پیکره انقلاب و نیرو های آن داشت.

    معظّم له پس از پیروزی عظیم انقلاب اسلامی ایران به رهبری رهبر فرزانه و کبیر انقلاب و با اتحاد مراجع عظام وقت و از جمله والد معظّمشان حضرت آیت الله العظمی حاج سید عبدالله شیرازی(قده)4 (که علاوه بر تقوی و قدسیت و مراتب علمی ویژه، مورد اذعان علمای هم عصرشان بودند) ، از دیر باز و در جریان مبارزه با کشف حجاب رضا شاه ملعون و اجتماع اعتراض آمیز در مسجد گوهرشاد به همراه سایر مراجع و علماء وقت، عَلَم مبارزه علنی با خاندان پهلوی ـ که کمر به نابودی مقدّسات اسلام و مکتب اهل بیت(علیهم السلام) بسته بود ـ را برافراشته و مبارزه بی امانی را بر علیه طاغوتیان در ایران و عراق آغاز نموده و در این راه مشقتها و مصیبتها و تبعیدهای فراوانی را متحمّل گردیدند که تلاشهای بی وقفه این مرجع عالیقدر جهان تشیّع در دفاع از مکتب تشیّع علوی زبانزد خاص و عام است)

    و آحاد ملّت شریف ایران، در جریان مسائل انقلاب نیز از هیچگونه کوششی دریغ نورزیده و عبارت معروف:"این انقلاب نعمت بزرگی است که از جانب خداوند متعال و اهل بیت«علیهم السلام» به ملت شریف ایران ارزانی شده و شکر آن بر همگان واجب است و ظهور شکرانه آن در حفظ اتحاد آحاد ملّت شریف ایران است" را همواره گوشزد می نمایند .

    و در عین حالی که حفظ نظام جمهوری اسلامی را واجب و هرگونه تلاش در پیشبرد آن را بر همگان لازم می دانند لیکن تذکر به مسئولین را در هر مقطع و زمانی ضروری دانسته و در این خصوص پیگیری و جدّیت لازم به بیان:«و جادلهم بالتی هی أحسن» را در موارد لزوم ـ خصوصاً کاستی های موجود چه از جهت دینی و فرهنگی و مکتب اهل بیت(علیهم السلام)، و چه امور جاری جامعه و به ویژه جوانان و امور معیشت عامه مردم مبذول داشته و میدارند و در این خصوص از دیرباز ملجأ و پناه اقشار مختلف جامعه بشمار می آیند.


    2- برگرفته شده از کتاب چهره پرفروغ / صفحه 299.

    3- در این خصوص اشاره به این نکته از حیث اهمیت موضوع و عنایت ویژه رهبر کبیر انقلاب(قده) به معظّم له لازم است که علیرغم تقیّد ایشان به رعایت نظم در امور خود به خصوص جهت تشرف به صحن مطهر علوی و اقامه نماز جماعت در آن مضجع شریف به صورتی که بسیاری از مردم نجف، زمان و وقت خود را با تشرف ایشان به حرم مطهر تنظیم می کردند، که در روز حرکت معظّم له از عراق به ایران در سال 1353 هجری شمسی ، با تأخیر تشرّف و اقامه نماز جماعت خود ، به راهنمایی ایشان و بیان نکات لازم جهت انجام شئون مرتبط با مبارزه با رژیم پهلوی و اهداف انقلاب اسلامی پرداختند.

    4- آن فقید سعید از شاگردان مبرّز فقیه فرزانه و عالم گرانقدر مرحوم آقا ضیاءالدین عراقی که علمیت ایشان شهرة تاریخ عصرشان بوده است و مراتب علمی والایی را از آن استاد عالی مقام کسب و موردتوجه ویژه استاد خود بودند و مرحوم آیت الله العظمی حاج سید ابو الحسن اصفهانی(قده) نیز احتیاطات خود را در زمان حیاتشان به ایشان ارجاع می دادند.



  • آشنایی با علوم و فنون مختلف

    معظّم له که چهره ای فاضل و دانشمندی بزرگ و نشانگر بارز تربیت علمی و عملی فقید سعید آیت الله العظمی شیرازی (قده) والد معظّم خویش بودند، صرف نظر از بهره های علمی، فقهی، اصولی و کلامی فراوانی که از محضر پدر بزرگوار و سایر اساتید خود برده و در آن صاحب نظر گردیدند، برداشتهای دیگری نیز در فنون و علوم مختلف از شخصیتهای علمی و اساتید بزرگ داشته ، در پاره ای از دانشها و علوم از قبیل هیئت و نجوم1، ریاضیات و علوم فلکی2، متخصّص و صاحب نظر گردیده، بسیاری از دانشمندان و علمای مراکز علمی خارجی و داخلی آن فنون، نظرات نوین ایشان را استقبال نموده و پذیرا شدند3. که برخی از این نظرات در کتاب «الفقه الاسلامی و سیر الزمن» در حدود چهل سال پیش4 به چاپ رسید که در آن با شیوه نوینی مقارنه بین علوم جدید و مباحث فقهی و احکام ارائه شده است.

    و همچنین در خصوص مسائل مستحدثه و فروعات و تفصیلاتی که بر آن مترتّب است (از قبیل سفر عمودی و سفر با هواپیما از حیث قصر و اتمام نماز و روزه و شقوق مترتّب بر آن. قول به تفصیل در تعریف نور در مقابل علماء و دانشمندانی همچون سقراط، ارسطو و ابو علی سینا و بیان ثمره آن در کیفیت مطهرّیت خورشید به طور مستقیم و غیر مستقیم. مرکّب و بسیط بودن آب و بیان نظریات جدیدی در این خصوص بر خلاف نظریه دانشمندان و ترتّب مطهریت آب ـ با شقوق و فروع آن از حیث تجزیه ترکیب ـ بر آن و بیان ثمره بحث در کیفیت مطهریت آب در نجاسات و متنجّس. قول به تموّج هوا در زمان تکلّم و تکبیره الاحرام نماز در بحث اجتماع امر و نهی و تفصیلات و مباحث گوناگون مترتّب بر آن، بر خلاف نظر اعاظم و فقهاء در این مبحث. پیشنهاد طبقاتی کردن مطاف در مسجد الحرام، صفا و مروه و رمی جمرات و آثار و احکام مترتّب بر آن حدود چهل سال پیش) و مباحث گوناگونی از این قبیل، از جمله مباحث علمی منطبق با احکام شرعی است که ابتکار آنها توسط معظّم له بر کسی پوشیده نیست.


    1- از جمله بحث مفصلی در خصوص رؤیت هلال ماه ـ خصوصاً در ماه مبارک رمضان و عید سعید فطرـ با چشم مجرد و یا چشم مسلح ( با دوربین و تلسکوپ)، و ارائه طرح نوینی به منظورتعیین جهت قبله در هر نقطه از زمین،که شرح و بسط و کیفیت استفاده از آن به همراه نظریات و محاسبات و جداول علمی و فلکی جدید و مفید آنها در حدود سی سال پیش در کتاب ((آثار تازه پدید)) به چاپ رسیده و در همان زمان مجله وزین مکتب اسلام برخی از قسمتهای آن را به عنوان ارزنده ترین مقاله علمی به چاپ رسانید و پس از آن نیز به دفعات چاپهای متعددی از آن در شهر های نجف اشرف، شیراز و مشهد مقدس صورت گرفت که همگی نشان از ژرف اندیشی معظّم له دارد.

    2- نظیر محاسبه دقیق و هندسی نقطه مقابل کعبه معظّمه به منظور سهولت در تعیین جهت قبله نیمکره دیگر زمین، تعیین زمان دقیق و جهت قبله برای نیمکره دیگر زمین در دو روز مخصوص از سال که با روبرو واقع شدن با خورشید در هنگام زوال مکه معظمه جهت قبله را می توان در آنها مشخص نمود. و بیان احکام و مسائل شرعی مرتبط با ورود انسان به کره ماه قبل از ورود بشر به این کره و احکام مترتّب بر آن و مسائل نوینی از این قبیل.

    3- برگرفته شده از کتاب چهرة پرفروغ / صفحه 299.

    4- در بخش مسائل مستحدثه اشاراتی به این مطالب خواهد شد.


  • اهتمام به تدریس و تربیت شاگردان

    یکی از امور مهمی که معظّم له از همان ابتداء به آن اهتمام کامل می ورزیدند امر تدریس در سطوح مختلف بوده و از حداقل فرصت ممکن به منظور پرورش نیروی فکری و علمی طلاّب استفاده می نمودند و در شرایط سخت و طاقت فرسای تابستان نجف هم، مباحثه را ادامه داده و تأکید می فرمودند که: "طلاّب حوزه های علمیه باید همیشه فعالیتهای علمی خود را در رأس امور خود قرار دهند"، که ثمره این اهتمام و جدّیت، شاگردانی مبرّز از ایران، لبنان، عراق، هند، پاکستان و سایر بلاد است که ایشان را با تربیت عالی علمی و اخلاقی به عالم تشیّع عرضه داشتند که منشأ اثر خدمات بسیاری برای بلاد مختلف و تلاش در دفاع از مکتب پربار تشیّع علوی بوده و می باشند.

    علاوه براین، معظّم له که از قدرت فوق العاده و توان عظیمی در بررسی مسائل علمی و نظریات و آراء دیگران بر خوردار بوده و در سلسله مباحث علوم اسلامی به خصوص در فقه و اصول و کلام و علوم جدید، دارای نظریات ویژه و ابتکارات مخصوص به خود بودند، در جهت گیری اهل فضل و طلاب و تلاش دانشمندان در مسائل علمی(از جمله مرحوم رزم آرا مخترع قبله نما)، اثری عمیق بر جای گذاشته، به همراه نوین اندیشانی همچون شهید آیت الله سید محمّد باقر صدر و مرحوم آیت الله حاج آقا مصطفی خمینی و مرحوم کلانتر (قدّس الله انفاسهم الزکیه) موجب تحولّی عظیم در حرکتهای علمی و پژوهشی حوزه های علمیه گردیدند1

    و بحث خارج فقه خود را نیز بر همین منوال، سالیان سال در شهر ها و مر اکز مختلف علمی و خصوصاًٌ در شهر مقدس مشهد و جوار بارگاه ملکوتی حضرت ثامن الحجج(علیه آلاف التحیّه و الثناء) حتی در زمان حیات والد معظّمشان برگزار می نمودند، و پس از رحلت ایشان نیز کرسی تدریس فقه ایشان را تحویل گرفته و حوزه درسی آن فقید سعید را به نیکوترین وجه اداره نمودند و هنوز هم جمع زیادی از فضلاء و طلاب محصّل حوزه علمیه مشهد مقدس در درس خارج فقه معظّم له شرکت نموده و از نظریات فقهی و علمی ایشان برداشتهای لازم و مناسب را می نمایند و بُعد علمی این بیت شریف را همچنان فروزان و تابناک نگه داشته اند. 2


    1- خصوصاً پس از چاپ کتاب «الفقه الاسلامی و سیر الزمن» که علمای ژرف اندیش هم عصر ایشان همچون شهید آیت الله صدر و مرحوم آیت الله حاج آقا مصطفی خمینی (قدّس الله اسرار هم الزکیه)، آنرا به کتاب «مستمسک عروة الوثقی» مرحوم آیت الله العظمی حکیم(قده) با زبان روز تشبیه نموده و زبانزد خاص و عام گردید.

    2- برگرفته از كتاب چهره پرفروغ / صفحه 298 .


  • اسطوره تزکیه نفس، تقوا و زهد

    پر واضح است که از مهمترین اصولی که مقوّم شخصیت و نفوذ معنوی یک مرجع دینی است و او را به عنوان یک مرشد و مربّی و راهنما و هدایتگر جامعه شاخص ساخته و ملاک و معیار بروز وی در میان افراد مختلف جامعه می شود، همانا اصل مهم تزکیه نفس و خود سازی است همانگونه که در توقیع شریف حضرت صاحب الزمان ارواحنا له الفداء: "من کان من الفقهاء صائناً لنفسه، حافظاً لدینه ، مخالفاً لهواه، مطیعاً لأمر مولاه، فللعوام أن یقلّدوه" نیز به آن اشاره گردیده است، که در این میان معظّم له علاوه بر دارابودن مزایای علمی، از تقوی و قدسیت فوق العاده ای نیز برخوردارند1 و در میان خواص به این صفت مبرّز شناخته شده و مشهورند.

    و در خصوص زهد و زندگی زاهدانه معظّم له ـ که لازمه هر مرجع و رهبر دینی دل نسپردن به دنیا و زخارف آن به منظور قرب به معبود و درک فوز و سعادت اخروی است ـ نیز اشاره به این نکته بسنده است که ایشان در زندگی شخصی خود حاضر به تجملات نبوده و زندگی ساده و بسیطی را برای خود و خانواده خود فراهم نموده و به خورد و خوراک بسیار اندک اکتفا می نمایند و حتی از نظر ظاهری نیز حاضر به پوشیدن پوششی که ظاهری آراسته داشته باشد ـ حتی اگر به ایشان هدیه هم شده باشد ـ نیستند و دائماًً به پیروی از مولای متقیان حضرت علی(ع) می فرمایند: «باید ظاهر و خورد و خوراک ما در حد طلاب و افراد کم بضاعت جامعه باشد تا به این وسیله هم خودمان اسیر هوای نفس نشویم و هم تحمل سختیهای معیشتی برای اقشار مختلف جامعه و به خصوص طلاب عزیز راحتر باشد».


    1- برگرفته شده از کتاب چهرة پرفروغ / صفحه 298.


  • باقیات صالحات

    یکی از اموری که همه مردان خدا در انجام آن سعی وافری را مبذول می دارند بمفاد آیه شریفه: «و الباقیات الصالحات خیر وأبقی» علاوه بر تألیف کتب متعدد علمی و فقهی، ایجاد مراکز و مؤسساتی است که در طول تاریخ یادواره ای از ایشان را در اذهان زنده نگه دارد. معظّم له نیز از جمله اموری که نسبت به آن همواره اهتمام وافر داشته اند تأسیس مؤسسات و مساجد و مراکز دینی و علمی است که در این مسیر نیز توفیقات الهی مشمول حال ایشان گردیده است که به اهم آن اشاره می شود:

    1- بنای مؤسسه ای با نام مبارک حضرت صاحب الزمان(عج) در مشهد مقدس در سال 1408 هجری قمری که از همان آغاز فعالیت، منشأ اثر خیرات متعدد دینی و حوزوی بوده و با گسترش آن فعالیت های ذیل برای آن ترسیم گردیده است:

    الف ـ سالن وسیعی جهت تجمّع بیش از پانصد تن از طلاب فاضل مشهد مقدس جهت شرکت در درس خارج فقه و اصول حضرت آیت الله العظمی شیرازی مدّ ظلّه و دروس دیگر.
    ب ـ تشکیل کلاسهای پایه های مختلف حوزوی و جذب بیش از یک هزار نفر از طلاب و دانش پژوهان در مقاطع مختلف تحصیلی، و قرارگرفتن این مؤسسه به عنوان یکی از مراکز درسی رسمی حوزه علمیه مقدّسه مشهد مقدس با بهره مندی از محضر اساتید فاضل و مطرح حوزه.
    ج ـ برگزاری مراسم ویژه شهادت و ولادت اهل بیت معصومین(علیهم السلام) خصوصاً جشن وسیع و با شکوه عید سعید غدیر خم به عنوان افضل اعیاد امت اسلامی و جشن با شکوه نیمه شعبان و ولادت با سعادت قطب عالم امکان حضرت صاحب الزمان(عج) در تمامی طول سال با شرکت گسترده عموم طبقات خصوصاً علماء اعلام و طلاب حوزه علمیه. و به منظور توسل به ظلّ عنایات اهل بیت(علیهم السلام) بالاخص وجود مقدس حضرت صاحب الزمان(عج)، صبح های جمعه هر هفته نیز مراسم ذکر توسل با حضور گسترده اقشار مختلف و فضلاء و خطباء و مداحین در این مکان منعقد است.
    د ـ کتابخانه عمومی حضرت صاحب الزمان(عج) که با در برداشتن کتابهایی با موضوعات بسیارگسترده در زمینه های گوناگون بطور مستمر مورد استفاده وسیع اساتید و فضلاء می باشد.
    ه ـ رسیدگی به امور معیشتی مراجعه کنندگان خصوصاً طلاب معزّز حوزه علمیه و کمک و مساعدت به شکلهای مختلف به ایشان در طول سال و کمک به ایتام و خانواده های بی سرپرست در سطح بسیار گسترده.
    وـ پذیرایی و اطعام طلاب مشهد مقدس و شهرهای مختلف که به صورت هیئات متعدد از اقصی نقاط کشور به زیارت حضرت ثامن الحجج(علیه آلاف التحیه و الثناء) به شهر مقدس مشهد مشرّف می شوند که به طور متوسط بالغ بر 000/10 نفر در سال می باشد.
    ز ـ اسکان طلاب حوزه های علمیه شهرستانهای مختلف با ظرفیت دوسالن بزرگ و کلیه امکانات لازم، متوسط سالیانه بالغ بر 5000 نفر. کلیه امور مذکور در موسسه با مدیریت مدیر توانا و فاضل ارجمند حجه الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد ابراهیم سیبویه داماد گرانقدر معظم له، و حجه الاسلام والمسلمین سید مرتضی شیرازی فرزند معظم له صورت می پذیرد.
    ح ـ واحد تحقیقات و انتشارات که با دارابودن سالنی مجزا و بهره مندی از امکانات وسیع تحقیقاتی با مدیریت حجه الاسلام والمسلمین سید مرتضی شیرازی فرزند گرانقدر معظّم له، علاوه بر انجام کلیه امور تحقیقاتی مرتبط با ایشان، تاکنون موفق به تحقیق و چاپ کتب زیادی گردیده که مُعظم آنها عبارتند از :

    ـ کتاب شریف «تمام نهج البلاغه«: متضمّن متن کامل خطب و وصایا و نامه های مولی الموحدین امیر المومنین علی بن ابی طالب(علیه السلام)، از خلال صدها مصدر از فریقین بوده که به عنوان کتاب منتخب کنگره بین المللی نهج البلاغه برگزیده شده و با استقبال وسیع و گسترده محققین داخلی و خارجی روبروگردید/ تالیف استاد الخطباء والبلغاء مرحوم شریف رضی(قده) ـ تحقیق، تنسیق وتتمیم حجه الاسلام والمسلمین حاج سید محمدصادق موسوی شیرازی فرزند ارشد وگرانقدرآیت الله العظمی شیرازی.

    - جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام: شامل دوره کامل فقه استدلالی شیعه بوده ، مستند مهمی در استنباط احکام و مسائل شرعی علماء و مراجع عالیقدر بوده و می باشد1 که با تحقیقات وسیع روائی، سندی و ویراستاری و تصحیحات لغوی در چهل و سه جلد و با حروف چینی زیبا و چاپ بسیار نفیس عرضه گردیده است/ تألیف استاد الفقهاء و المجتهدین شیخ محمد حسن نجفی(قده) معروف به صاحب جواهر- با همکاری محققین فاضل و دانشمند حوزه های علمیه شهر های مشهد مقدس و قم، زیر نظر حجج اسلام و المسلمین سید مهدی شیرازی و سید مرتضی شیرازی فرزندان گرانقدر معظم له .

    - گنج دانش یا منتخب وسائل الشیعه: گلچینی از تمامی ابواب کتاب معروف بیست جلدی وسائل الشیعه همراه با ترجمه فارسی و توضیحات لازم بوده و در دو جلد تنظیم گردیده است/تألیف خطیب توانا مرحوم حجة الاسلام و المسلمین ربانی نژاد ـ تحقیق و تصحیح مشترک حجه الاسلام و المسلمین حاج سید صادق پیشنمازی داماد گرانقدر معظم له و حجة الاسلام و المسلمین سید مرتضی شیرازی.

    - مختصر البیان فی غریب القرآن: معانی الفاظ قرآن را از میان کتب تفاسیر و لغت فریقین در سه جلد جمع آوری نموده، نیاز محققین علوم قرآنی را از مراجعه به بسیاری از کتب لغوی و تفسیری بر طرف ساخته است/ تألیف استاد عادل عبد الرحمن البدری استاد حوزه علمیه و دانشگاه مشهد.

    - ـ و همچنین کتابهایی نظیر: «علی(ع) و پیامبران»، «علی(ع) و الانبیاء» ، «فاطمه زهرا (س)» ، «کلمة الزهرا(س)»، «ام البنین(س)»، «لمستقبل أفضل»، « حوار بین الحاج و الشاب» و «خاطرات سیاسی بهلول». و جزواتی مانند خطبه پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه واله وسلّم )در روز غدیر خم به زبانهای فارسی، عربی، اردو وانگلیسی و امثال اینها توسط این واحد به زینت طبع آراسته گردیده و به پیروان مکتب اهل بیت (علیهم السلام )عرضه گردیده است .

    2- تأسیس شاخه تخصّصی تبلیغ حوزه علمیه حضرت صاحب الزمان(عج) برای اولین بار در شیراز با نام ((سفیران هدایت)) که با بهره گیری از متد روز، اقدام به تربیت طلاب توانا به عنوان مبلغ نموده است با مديريت مستقيم حجه الاسلام و المسلمين سيد مرتضي شيرازي فرزند گرانقدر معظم له/ سال 1387 هجري شمسي.


    1- عبارت معروف رهبر کبیر انقلاب(قده): «فقه ما فقه جواهری است» در همین خصوص است.

  • برخي از مسائل مستحدثه و ابتكاری

    الف - تقليد :
    1- بر طبق نظر معظم له در صورتي كه مجتهد ميت از مجتهد و يا مجتهدين زنده اعلم باشد احتياط در جمع بين نظر مجتهد ميت و مجتهد اعلم زنده است، با تفاصيل مذكور در مقدمه رساله عمليه معظم له. و در هر صورت در احكام تكليفي مانند نماز و روزه و امثال آن ، درك زمان مجتهد و مقلد از ناحيه مقلّد در حال بلوغ و بلكه مميّز بودن در بقاء بر تقليد ميت كافي است ولي در احكام وضعي مانند بحث ارث و خمس در بعضي از موارد آن ، صرف درك زمان حيات مقلد اگرچه در حال شيرخواره گي هم باشد كفايت بر بقاء تقليد مي كند و نيازي به انجام اين احكام بر اساس رأي مجتهد حيّ جديد نيست .

    2- اگر امر داير بر تقليد از مجتهدي كه از نظر علمي و فقهي اعلم بود و مجتهدي كه از نظر تقوي برتري داشت و نيز مجتهدي كه از نظر سياست و امور حكومتي اعلم بود در اين صورت بايد در امور و احكام ديني مانند نماز و روزه و امثال آن از مجتهد حي اعلم فقهي تقليد كرد و در اموري كه نيازمند نيابت از حضرت صاحب الزمان(عج) باشد بايد به اتقي (اعلم از نظر تقوي) رجوع كرد و در امور سياسي و حكومتي بايد به اعلم در امور سياسي رجوع كرد نظير مرحوم خواجه نصير الدين طوسي نسبت به مرحوم محقق و علامه حلي و يا شيخ بهايي نسبت به مقدس اردبيلي.

    3- اختلاف نظر در بحث تقليد ابتدايي و يا بقاء بر تقليد ميت ، منحصر به واجبات و محرمات است و اما نسبت به مستحبّات ، تقليد ابتدايي از ميت هم جايز است حتي نزد كساني كه بقاء بر تقليد را جائز نمي دانند مانند شيخ انصاري و ميرزاي شيرازي و امثال ايشان.

    4- همانطور كه در باب شهادت و قاضي اگر شهادت و قضاوت به نفع شاهد و يا قاضي باشد آن شهادت و قضاوت اعتباري ندارد در فتوي هم اگر فتوي به نفع مفتي و مرجع باشد اعتباري ندارد .

    5- در بحث ولايت فقيه ، ولايت مذكور منحصر به فقه و فقيه اصطلاحي نيست بلكه بزرگاني كه در علم كلام و اصول دين و امامت اعلم باشند مانند مرحوم سيد شرف الدين (صاحب كتاب شريف المراجعات) و علامه اميني ، ولايت مذكور نيز در مورد ايشان هم صادق است .

    6- اگر نظر مجتهد و مقلد تبديل شود نظر دوم با حصول سه شرط حجيّت دارد :
    الف ـ تبدّل رأي به عنوان اولي باشد و نه به عنوان ثانوي .
    استحضار مجتهد در رأي دوم از زمان رأي اول به منابع و مصادر احكام يا بهتر از اول باشد و يا حداقل مساوي با حكم اول باشد و اگر كمتر باشد رأي دوم حجّت نيست .
    در زمان رأي دوم هم اعلم باشد .

    ب - طهارت :
    1- بر خلاف نظر ابن سينا در كتاب قانون و اكثر فلاسفه و قدما كه قائل به بساطت آب بودند و لذا آب را جزء قابل جذب در بدن نمي دانند ، معظم له با توجه به اثبات مركب بودن آب و در نتيجه تجزيه و جذب آن در بدن ، مي فرمايند در صورتي كه حيواني اعيان نجسه مايع مانند بول را نيز با شرائط خاص خود بخورد ، حكم چنين حيواني نيز همان حكم حيوان نجاستخوار بوده و بايد استبراء از نجاست شود با شرائط مذكور در محل خود .

    2- در صورتي كه تابش خورشيد از مانعي مانند شيشه صورت گيرد ، عليرغم وجود ساير شرائط مطهريت آن، به جهت مانعيت شيشه در عدم نفوذ اشعه ماوراء بنفش كه نقش اساسي در فعل و انفعالات شيميايي اجسام دارد مطهريّت خورشيد در اين حالت مشكل است و بلكه فقط تابش مستقيم خورشيد در مطهريّت شيء نجس م‍ﺆثر است .

    3- در بول رضيع (كودك شيرخوار) از آنجا كه تفاوتي اساسي در مواد تشكيل دهنده آن با بول شخص بالغ ثابت گرديده ، لذا در متنجس به بول رضيع ، ‌صبّ ماء(ريختن آب) كفايت مي كند و نيازي به شستن و غسل ندارد .

    4- مطهريّت آب به نحو ذاتي است نه فقط به جهت ازاله و رفع نجاست است لذا معظم له صرف وصول آب به محل نجس (بعد از برطرف شدن عين نجاست) را موجب طهارت آن محل مي دانند و بنابراين غساله دوم را در غير بول و خنزير لازم و ضروري ندانسته و تنها يك غساله را كافي مي دانند.

    ج - جهت قبله و احكام مترتّب بر آن :
    1- در حدود بيش از 45 سال قبل با طرحي ابتكاري كه بر روي يك صفحه كاغذ عادي ترسيم شده از سوي معظم له ، به هر شخص در هر نقطه از كره زمين اين امكان داده مي شود كه تنها با گذاردن يك شاخص بر روي كاغذ جهت قبله را بطور دقيق مشخص نمايد كه قبله نماي رزم آرا و ساير قبله نماهاي ديگر نيز از اين قبله نما اقتباس شده است .

    2- تعيين نقطه مقابل كعبه معظمه و زمان استقبال به آن نقطه به منظور تعيين دقيق جهت قبله براي ساكنين نيمكره غربي زمين كه از نظر شب و روز با مكه معظمه يكسان نيستند (علاوه بر نظريه اعاظم و بزرگاني نظير خواجه نصيرالدين طوسي و ابوريحان بيروني كه زمان مشخصي از سال را كه خورشيد در ظهر مكه مكرمه بالاي سر كعبه است و در نتيجه در آن زمان مشخص با استقبال خورشيد مي توان جهت دقيق قبله را در هر مكاني كه از نظر شب و روز با مكه مساوي باشد مشخص نمود) به اين صورت كه در 2 روز مشخص ديگر از سال و در نيمه شب مكه معظمه ساكنين آن نيمكره ديگر كه هنگام روز را سپري مي كنند اگر پشت به خورشيد بايستند مقابل مكه و جهت قبله قرار مي گيرند . با تفصيلي كه در كتاب (آثار تازه پديد) بيان گرديده است .

    3- طبق نظر معظم له همه حاجيان در مني و مشعر و عرفات و بلاد نزديك به مكه مكرمه نمي توانند به يك جهت و شعاع نماز بخوانند بلكه در هر چند متر تفاوتي به شعاع يك درجه براي جهت قبله اين اماكن وجود دارد كه تفصيل آن نيز در همان كتاب آثار تازه پديد بيان گرديده است .

    4- در كره ماه و ساير كرات در صورتي كه كره زمين مشخص و قابل رويت باشد بايد جهت قبله را كره زمين در نظر گرفت بنابراين جهت قبله در نمازهاي يوميه هر روز متفاوت است .

    د - نماز و روزه مسافر :
    1- از آنجا كه بر اساس روايات ميزان در سفر، قطع طريق(طي مسافت مشخص) است و تصريحي براي قطع طريق افقي نشده است لذا معظم له طي مسافت عمودي را هم به همان ميزان مسافت افقي مفيد در حصول سفر و احكام مرتبط بر آن مي دانند بنابراين اگر شخصي كه با هواپيما سفر مي كند از نظر ارتفاع همان ميزان چهار فرسخ(22 كيلومتر) را با هواپيما و امثال آن طي كند حكم مسافر بر او بار مي شود . با تفصيل مشخص شده در محل خود .

    2- چون محل فرودگاهها در شهرها مختلف است ولي غالباً خارج از شهر و بيش از حدّ ترخص مي باشند و باز نوع حركت پروازي هواپيماها در فرودگاههاي دست دوم هم مختلف است و بعضي از آنها در حال پرواز از بالاي شهر عبور مي كنند و بعضي ديگر از همان انتهاي باند ادامه مسير داده و از شهر خارج مي شوند لذا تنها در صورت اول كه فرودگاه خارج شهر بوده و حركت در انتهاي مسير باند و بدون بازگشت به فضاي شهر صورت پذيرد مي توانند در همان فرودگاه نماز راشكسته خوانند با تفاصيلي كه آيا براي مسافرين اين شرائط محزر است يا خير ؟ و يا در صورت عدم اطلاع امكان پرسش وجود دارد يا خير؟ و تفاصيلي از اين قبيل كه هر يك احكام جداگانه اي دارند كه در محل خود بيان گرديده است .

    3- نيت سفر در سفر با هواپيما با شكل فرودگاهها متفاوت است از جهت بيرون و داخل شهر بودن آنها بنابراين در فرودگاههاي شهرهاي مختلف نيت سفر و افطار روزه متفاوت است با همان تفاصيل و فروعاتي كه در بخش دوم بيان شد .

    ه - رؤیت هلال :
    1- معظم له انحصاراً از مدتها پيش رﺅيت هلال با چشم مسلح (تلسكوپ و امثال آن) را با شرايط خاصي كه در محل خود بيان گرديده جهت اثبات ابتداي ماههاي قمري مكفي دانسته و بدين وسيله معضل رﺅيت هلال را كه هر ساله با آغاز ماه مبارك رمضان و عيد سعيد فطر و اعمال حجاج گريبانگير همگان مي گردد را حل نموده كه در اين باره رساله مفصلي را با نام (رﺅيت الهلال و ما فيها من الآراء و الأقوال) را نيز به صورت مستدل از جهت رويارويي با علوم جديد تدوين نموده و چندين بار به چاپ رسيده است .

    2- معظم له با تدوين رساله خاصي در حدود 40 سال پيش از نظر علمي ثابت نمودند كه نمي توان قائل به اتحاد افق براي تمام كره زمين شد و با ديدن ماه در يك مكان حكم به اول ماه بودن براي تمام كره زمين كرد بلكه اين رﺅيت را تنها مي توان براي نيمي از كره زمين حجت دانست و اين نظريه باعث شد تا فتوا و نظر علماي بزرگي همچون مرحوم آيت الله العظمي خويي در اتحاد افق براي تمام كره به نصف كره زمين تغيير يابد.

    3- با تدوين رساله اي با نام آثار تازه پديد در حدود 50 سال قبل و تعيين دقيق محاسبات رياضي و مثلثاتي زواياي، رﺅيت هلال در هر فصل از سال را براي شهرهاي مختلف معين نمودند كه از آن زمان تاكنون مورد استفاده شايان منجمين و اهل فن قرار گرفته و در بسياري از موارد تعجب و تحسين دانشمندان و علماي فن كشورهاي مختلف جهان را برانگيخت .

    4- نظر مشهور و فلسفه و افلاطون در خصوص ماهيت نور آن است كه :‌(النور هو الظاهر في نفسه و المظِهر لغيره) يعني نور چيزي است كه هم به خودي خود ظاهر و آشكار است و هم سبب آشكار شدن ساير اجسام مي شود . ولي بوعلي سينا نور را فقط موجد مي داند يعني اعتقاد دارد كه هرگاه نور نباشد رنگي هم نيست . در اين ميان معظم له چنين بيان مي دارند كه : (النور هو المظهر لا بتمام الاظهار و موجد لا بتمام الايجاد، بل مركّب من الامرين) يعني بر خلاف دو نظريه مذكور و مشهور يعني نور مظهر اشياء است ولي نه به تمام اظهار و موجد رنگ هم هست ليكن نه به تمام ايجاد بلكه مركبي است از هر دو بخش است .

    به عبارت ديگر ديده شدن اشياء و رنگها مركبي است از رنگي كه نور به جسم مي دهد و رنگي كه در اجزاء و تركيبات جسم وجود دارد كه يكي از ثمرات شرعي اين نظريه آن است كه اجسامي كه ديدنشان در تاريكي و روشنايي فرق مي كند و روشنايي تغيير قابل ملاحظه اي در جلوه دادن آن جسم بنمايد ، فروش اين اجناس در روشنايي غير متعارف كه باعث رغبت بيشتر مشتري شود نوعي تدليس بوده و سبب خدشه وارد نمودن به معامله ميگردد مانند آنچه در بعضي از قالي فروشي ها و طلا فروشي ها و امثال اينها صورت ميگيرد و يا آنچه در بعضي از خواستگاريها به وسيله بعضي از آرايشها ترغيب بيش از حد متعارفي براي زوج ايجاد مي شود و با زياد شدن و يا تركيب خاصي از نورها اين ترغيب افزايش يافته و سبب پذيرش مي گردد، كه همگي اين موارد و امثال اينها نوعي تدليس محسوب مي شود و ساير ثمرات شرعي مترتب بر اين نظريه كه در محل خود بيان گرديده است .

    و - حج و مسائل مربوط به آن :
    1- معظم له علاوه بر آنچه كه بر طبق نظر مشهور محاذات افقي با مواقيت را براي احرام حج كافي مي دانند محاذات عمودي را نيز با همان شرائط براي احرام كافي مي دانند .

    2- در خصوص حجاجي كه بوسيله كشتي وارد جدّه مي شوند تنها حجاجي كه از طريق درياي سرخ كه از محاذات ميقات يلملم عبور مي كنند و يا حجاجي كه از طريق درياي مديترانه و از ميقات رابغ به جدّه وارد مي شوند مي توانند قبل از ورود به جدّه با رعايت ساير شرائط محرم شوند . و اما حجّاجي كه با هواپيما وارد جده مي شوند تنها كساني كه قبل از ورود به جده از مواقيت با حفظ حد فاصل ارتفاع معين عبور مي كنند مانند حجاج عراقي كه در طول پرواز از محاذات وادي عقيق مي گذرند و يا حجاج يمن و مصر كه در طول پرواز از محاذات مكه عبور مي كنند و امثال اينها، ‌مي توانند از خود هواپيما بعد از عبور از مواقيت با تفاصيل مذكور در محل خود مُحرم شوند و يا با ورود به فرودگاه جده احرام بندند.

    3- ابتكار در پيشنهاد طبقاتي كردن مطاف و سعي و مني و مشعر و عرفات در بيش از 50 سال قبل به منظور رفع مشكل ازدحام .